Literatuurstudie binnenmilieu, gezondheid en leerprestaties

Betreft: literatuurstudie naar de relaties tussen binnenmilieu, gezondheid en leerprestaties voor Nederlandse scholen en kindercentra.
In opdracht van: Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
Directie Stoffen, Afvalstoffen, Straling, Afdeling Stoffen en Normstelling
Uitgevoerd door: Onderzoeksinstituut OTB, Technische Universiteit Delft
Datum rapport: 18 juni 2007

In deze literatuurstudie is de huidige literatuur over de relaties tussen binnenmilieu, gezondheid en leerprestaties voor Nederlandse scholen en kindercentra bestudeerd. Er is gekeken naar zowel de huidige stand van zaken wat betreft het binnenmilieu op scholen en kindercentra, als naar de effecten van het binnenmilieu op de gezondheid en leerprestaties.

Kinderen zijn zelf een belangrijke bron van ziektekiemen, allergenen, geurstoffen, fijn stof en andere verontreinigingen. Het grote aantal personen per kubieke meter lucht en de vaak gebrekkige ventilatie zorgen ervoor dat het binnenmilieu in lokalen ongunstig beïnvloed wordt.

De meest essentiële factor voor een goed binnenmilieu is adequate ventilatie tijdens en buiten gebruik van de gebouwen. De CO2-concentratie in scholen is vaak en gedurende langere perioden hoger dan de toetswaarde van 1200 ppm die wordt gehanteerd bij het opstellen van de ventilatie-eisen. Het gevolg van onvoldoende ventilatie is onder meer dat de bio-effluenten van aanwezige personen minder goed afgevoerd kunnen worden dan gewenst is. De relatie tussen CO2-concentraties en gezondheidseffecten toont aan dat CO2-concentraties bruikbaar zijn als indicator voor de kwaliteit van het binnenmilieu in scholen wat betreft emissies van humane bronnen. CO2-concentraties zijn alleen een goede indicator van het ventilatievolume in geval van intensief gebruik van de ruimte. Er is relatief weinig onderzoek gedaan naar de andere parameters van het binnenmilieu, zoals vluchtige organische stoffen (VOS), schimmels, bacteriën, licht en geluid. Er is wel gevonden dat de binnentemperaturen op scholen vaak (veel) hoger zijn dan wenselijk geacht wordt.

Een slecht binnenmilieu kan leiden tot gezondheidsklachten of slechtere leerprestaties. Er treden omgevingsgerelateerde gezondheidsklachten op, maar er is nauwelijks iets bekend over de relatie tussen het binnenmilieu en gezondheid. Er kan echter niet zonder meer gesteld worden dat de gezondheidsklachten altijd rechtstreeks veroorzaakt worden door het binnenmilieu op scholen, omdat kinderen die thuis luchtwegproblemen hebben, deze klachten ook op school hebben. Omdat ventilatie het meest prominente probleem is, wordt de nadruk gelegd op ventilatie en ontbreekt daarom inzicht in de potentiële effecten van andere kenmerken op de gezondheid of leerprestaties. Er zijn duidelijke indicaties gevonden dat beter ventileren onder praktijkomstandigheden effect heeft op het verbeteren van leerprestaties. De effecten van temperatuur, geluid, licht, akoestiek en spraakverstaanbaarheid zijn nauwelijks onderzocht.

Er lijkt een relatie te zijn tussen perceptie (klachten over het binnenmilieu) en het verblijf op school, die wijst op gezondheidseffecten. Deze relatie wordt echter indirect gemeten. In enkele onderzoeken waarin dit onderzocht is, zijn de conclusies ten aanzien van de directe relatie tussen gezondheidseffecten en het binnenmilieu op school voorzichtig geformuleerd. Diverse andere onderzoeken tonen verhoogde concentraties van vervuilende stoffen, overschrijdingen van CO2-concentraties en temperatuuroverschrijdingen aan en concluderen dat het binnenmilieu slecht is, echter zonder de gezondheidsaspecten zelf direct te onderzoeken.

Het verbeteren van het binnenmilieu door het verminderen van het aantal kinderen per lokaal, het dragen van kleding die alleen op school wordt gedragen en intensieve schoonmaak zijn effectief gebleken.

Ondanks de gebleken complexiteit van het binnenmilieu komt er een algemeen beeld uit de literatuur naar voren dat de luchtkwaliteit op scholen door een gebrekkige ventilatie slecht is en dat dit kan leiden tot een toename van de gezondheidsklachten. Deze uitspraken worden echter slecht onderbouwd, maar anderzijds ook door geen enkele deskundige tegengesproken. De literatuurbronnen die in deze literatuurstudie zijn gevonden bevestigen het beeld van de huidige bezorgdheid over het binnenmilieu in scholen.