Het arboservicecentrum voor het voortgezet onderwijsNiet vinken maar vonken
Els Mulder van Tetteroo Media BV heeft onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van de kwaliteiten van docenten in het voortgezet onderwijs. Tegenwoordig zijn er tal van opties voor een docent om zichzelf te ontwikkelen op school. Toch zijn er niet zoveel scholen waar docenten het vanzelfsprekend vinden om sturing te geven aan hun eigen professionele ontwikkelingen. De vraag die centraal staat in het onderzoek is “Hoe kan de schoolleider de schoolcultuur zodanig beïnvloeden dat leraren zich geïnspireerd voelen om zich verder te ontwikkelen/bekwamen”?
Naast het onderzoeksrapport heeft Mulder een documentaire vervaardigd met het doel schoolleiders good practices te tonen die hen kunnen helpen inzicht te verkrijgen in de mechanismen die ontwikkeling en beweging in de school tot stand brengen. Ze heeft onderzoek gedaan op vier scholen waar sprake is van een lerende organisatie of professionele cultuur. Op elke school heeft ze gesproken met de schoolleider en twee docenten die een Masteropleiding doen.
Op initiatief van een groot aantal landelijke besturen zijn drie consortia van universiteiten en hogescholen gestart met de Masteropleidingen voor docenten. Deze docenten willen zich ontwikkelen tot zogenoemde excellente docenten. Docenten die met de opleiding gestart zijn, zijn overwegend positief.
Belangrijkste onderzoeksresultaten
De conclusies voortkomend uit het onderzoek in deze scholen vat Mulder samen in vijf kernbegrippen: visie, leiderschap, ruimte, eigenaarschap en erkenning.
De docenten die hun medewerking hebben verleend aan het onderzoek zijn allen zodanig gemotiveerd en geïnspireerd dat zij het beste uit zichzelf en de leerlingen willen halen en dit inzetten voor schoolontwikkeling. In elk van de onderzochte scholen is sprake van een professionele cultuur of van een lerende organisatie: open, mens- en ontwikkelingsgericht. In een dergelijke schoolcultuur krijgt de professional de kans om een voortrekkersrol te gaan vervullen. De schoolleiders werken bewust aan de bevordering van zo’n cultuur, waarin uitblinken kan en mag . De docenten zien hun eigen ontwikkeling als middel om meer uit de leerlingen te halen; ze stellen de leerlingen voorop.
In de onderzochte scholen wordt bewust toegewerkt naar een cultuur waarin uitblinken mág en erkenning bestaat voor expertise en unieke competenties van de professional. Een dergelijke schoolcultuur vraagt ook om professioneel leiderschap: professionalisering van docenten begint bij professionalisering van de leidinggevenden. Deze leidinggevenden gaan veelvuldig de professionele dialoog aan met de individuele docent over wat het leren van leerlingen beter maakt. Zij respecteren daarbij het eigenaarschap van de docent: de docent is eigenaar van zijn eigen initiatief, eigen plannen en eigen aanpak, die dicht bij zijn eigen lespraktijk en bij zijn eigen unieke competenties staan.
De invloed die van schoolleiders uitgaat op de schoolcultuur en die de docenten in de onderzochte good practice scholen uitnodigt en inspireert, wordt samengevat in vijf kernbegrippen, die elk in deze scholen zeer nauw met elkaar verweven zijn:
-
visie, gericht op ontwikkeling van mensen
-
transformationeel en mensgericht leiderschap
-
erkenning van professionaliteit en verschillen in competenties
-
eigenaarschap van ontwikkeling en vernieuwing bij de professionals
-
ruimte voor opzet, inzet en aanpak van onderzoek of projecten.