Professionele zeggenschap van leraren

Betreft: onderzoek naar de professionele zeggenschap van leraren n.a.v. Actieplan Leerkracht
In opdracht van: ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Uitgevoerd door: ResearchNed
Datum rapport: september 2009

ResearchNed heeft een nulmeting gedaan in het po, vo, mbo en hbo om inzicht te krijgen in de professionele ruimte van leraren. Onderzocht is de mate waarin leraren zeggenschap ervaren over - en in samenwerking met collega’s invulling geven aan - hun dagelijks werk en de bijbehorende taken. Hieronder vindt u een samenvatting van het onderzoeksrapport.

Zeggenschap in de praktijk
De meerderheid van leraren in het voortgezet onderwijs (vo) ervaart de meeste zeggenschap binnen de muren van het klaslokaal. Zij zijn het die de beslissende stem hebben over de inhoud van de lesstof, de volgorde waarin deze behandeld wordt en de gebruikte didactiek. Leraren in het vo geven meer dan leraren uit de andere sectoren aan een beslissende stem te hebben in de wijze waarop getoetst wordt. De meerderheid van de leraren die weinig tot geen zeggenschap hebben over de voorgelegde aspecten van onderwijskundig beleid en kwaliteitsbeleid, geven aan dat het op hun school eigenlijk altijd dezelfde (andere) leraren zijn die de professionele ruimte benutten.

Waardering van professionele ruimte
In alle sectoren zijn leraren tevreden over hun autonomie in de klas. Leraren zijn minder tevreden over de zeggenschap over aanpalende taken. Ook is de wisselwerking bekeken tussen de ervaren mate van zeggenschap, het belang dat men daaraan hecht en de tevredenheid daarover. Leraren die veel belang hechten aan zeggenschap en een hoge mate van zeggenschap in de praktijk ondervinden, blijken het meest tevreden. Leraren die veel belang aan zeggenschap hechten, maar in de praktijk weinig zeggenschap ervaren, zijn het minst tevreden.

Formele zeggenschap
Een relatief grote groep leraren in alle sectoren geeft aan dat ten aanzien van zowel onderwijskundig beleid als kwaliteitsbeleid de zeggenschap van leraren niet formeel is vastgelegd. Als dat wel in enige mate het geval is, wordt in het vo de ontwikkeling van beleid ten aanzien van toetsing en de inhoud en volgorde van de lesstof het meest genoemd.

Overleg en verantwoording
De verantwoording van de geleverde kwaliteit van de leraar komt binnen alle sectoren regelmatig aan de orde in zowel formeel als informeel overleg met de schoolleider. Werkresultaten en werkafspraken worden wel besproken, maar er worden ten aanzien van werkresultaten nog maar relatief weinig concrete afspraken gemaakt. Met betrekking tot verantwoording binnen het team geeft een groot deel van de leraren aan dat het teamoverleg wordt gebruikt om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Intervisie komt minder vaak voor als instrument voor de verantwoording van kwaliteit. Uit dit onderzoek blijkt dat frequenter informeel overleg samengaat met meer ervaren zeggenschap en frequenter formeel overleg samengaat met meer tevredenheid over zeggenschap.

Landelijke zeggenschap
De organisatiegraad van leraren in de vakbond is hoog vergeleken met het gemiddelde van sectoren buiten het onderwijs. Er zijn verschillen in lidmaatschap van vakbond en/of beroepsvereniging per sector. In het vo is het aantal leraren dat lid is van een landelijke organisatie het grootst. Bij alle sectoren geven meer leraren aan lid te zijn van een vakbond dan van een beroepsvereniging. Het aantal leraren dat daadwerkelijk direct betrokken is bij beleid is laag. Leraren worden vaker indirect betrokken bij beleid dan direct. Maar een klein deel van de aangesloten leraren maakt gebruik van de mogelijkheden die de vakbond hen biedt om als leraar gehoord te worden.