Slimmer werken levert tevreden leraren op

Betreft: Onderzoek naar slimmer werken in het primair en voortgezet onderwijs
Uitgevoerd door: Regioplan Beleidsonderzoek
In opdracht van: Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt (SBO)
Datum rapport: oktober 2008

Het concept ‘Slimmer Werken’ is afkomstig uit het bedrijfsleven en is geïntroduceerd om te kunnen inspelen op veranderende eisen vanuit de markt en de samenleving. Bij slimmer werken gaat het om de balans tussen enerzijds management- en organisatiebelangen (financieel gezonde bedrijfsvoering) en anderzijds medewerkersbelangen (uitdagend en gezond werk). In opdracht van het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt (SBO) heeft Regioplan Beleidsonderzoek een kwalitatief en explorerend onderzoek verricht waarin is nagegaan wat slimmer werken kan betekenen voor het onderwijs. Hieronder vindt u een gedeelte van de samenvatting uit het rapport.

‘Slimmer werken in het onderwijs is het aanbrengen van verbeteringen of vernieuwingen die betrekking hebben op het werkproces van personeel in het onderwijs en waarbij de leeropbrengsten van de leerlingen (kennis, vaardigheden & attitude) op niveau blijven of toenemen en die duurzame opbrengsten voortbrengen voor de schoolorganisatie én het onderwijspersoneel.’

• Opbrengsten van slimmer werken moeten duurzaam zijn.
• Slimmer werken mag niet ten koste gaan van de kwaliteit van onderwijs.

• De vernieuwing moet betrekking hebben op het werkproces van het personeel in het onderwijs.
• Het moet tot doel hebben opbrengsten te genereren voor het personeel in het onderwijs.
• Het moet tot doel hebben hogere productiviteit of efficiëntie met zich mee te brengen als opbrengst voor de schoolorganisatie.

In het onderzoek zijn ook zeven vormen van slimmer werken op zeven verschillende scholen opgenomen. Bijvoorbeeld over het sterker inzetten van ict en het vervangen van de klassenstructuur door hoorcolleges van leraren en werkgroepen onder begeleiding van onderwijsassistenten.

Het verrichtte onderzoek is exploratief van aard en richtte zich niet rechtstreeks op het meten van effecten van de slimme manieren van werken. Wanneer we het hebben over opbrengsten, doelen we op door de respondenten waargenomen en ervaren opbrengsten.

Voor leraren lijkt de toename van het werkplezier het grootste voordeel van slimmer werken. Vooral de voorbeelden van slimmer werken die van onderaf zijn geïnitieerd, gaan gepaard met een grote tevredenheid onder het personeel. Een ander voordeel van veel manieren van slimmer werken is een vermindering in werkdruk. Leraren krijgen meer ruimte in hun curriculum of hebben hun handen vrijer. Ook taakdifferentiatie wordt door docenten regelmatig genoemd als voordeel van slimmer werken. Doordat werk wordt overgenomen door assistenten of de computer krijgt de docent de mogelijkheid zich ook op andere terreinen te ontwikkelen.

Voor de schoolorganisatie ligt de grootste opbrengst van slimmer werken in een verwachte verbetering in de kwaliteit en het aanbod van onderwijs. Daarnaast wordt efficiëntie behaald door slim om te gaan met de inzet van het beschikbare personeel. Voorbeelden van financiële besparingen komen we weinig tegen. De invoering van slimmer werken binnen een school vindt meestal plaats op kleine schaal, waardoor de opbrengsten voor de schoolorganisatie vaak niet substantieel zijn.