Sociale steun belangrijk bij stress en ziekteverzuim

Uit onderzoek blijkt dat werknemers die zich gesteund voelen door collega’s en leidinggevenden minder verzuimen dan werknemers die deze steun niet ervaren. Hetzelfde geldt voor werknemers die zelf hun agenda en werktempo kunnen bepalen: hoe zelfstandiger, hoe minder ziekteverzuim.

Uit onderzoek van CBS blijkt dat in 2008 werknemers gemiddeld 4,1 procent verzuimden. Werknemers die een lage sociale steun van collega's en leidinggevenden meldden, verzuimden 6,6 procent, werknemers met hoge sociale steun 3,9 procent. Bij (niet medisch) verzuim is er vaak al langere tijd iets mis. Er gaat vrijwel altijd een periode aan vooraf, waarin het sociaal en/of persoonlijk functioneren en/of de prestatie op het werk beetje bij beetje afneemt. De emmer was dus al vol op het moment dat de laatste druppel valt.

Uit sociaaleconomisch trendonderzoek van CBS van het tweede kwartaal 2009 blijkt verder dat er een verband is tussen een hoge mate van zelfstandigheid in het werk en ziekteverzuim: hoe hoger de autonomie, hoe lager het verzuim. Verder verzuimen werknemers met een hoge werkdruk vaker dan collega's met een lage werkdruk. Tot slot verzuimen werknemers die zowel een hoge werkdruk, weinig zelfstandigheid en een lage sociale steun ervaren (met 8,2 procent) meer dan twee keer zoveel als werknemers bij wie sprake is van lage werkdruk, veel zelfstandigheid en hoge sociale steun (3,7 procent).

Ruim 90 procent van de werknemers ervaart veel sociale steun van collega’s en leidinggevenden (CBS, sociaaleconomische trends, 2e kwartaal 2009). Collega’s tonen dan belangstelling en leidinggevenden hebben oog voor het welzijn van hun medewerkers. Tevens vermindert sociale steun stress, veroorzaakt door het combineren van werk en gezin. Daarbij maakt het voor de steun per sekse wel uit van welke bron deze steun afkomstig is. Bij vrouwen werkt de steun van collega’s positief op de gezondheid, bij mannen vermindert die steun de stress rond het combineren van werk en gezin. Mannen zijn meer gebaat bij steun van leidinggevenden, terwijl deze voor vrouwen juist averechts werkt. Van Daalen beveelt organisaties en leidinggevenden aan rekening te houden met de verschillen. Daarbij zouden er naast parttime banen en flexibele werktijden veel meer gebruik gemaakt kunnen worden van de op het werk aanwezige sociale relaties. (Daalen, G. van, Social support, does it make a difference?, proefschrift 2008, ISBN 978 90 8891 032 6).

Ook voor het VO kunnen deze onderzoeken gebruikt worden om verzuim te verlagen. Zo kan de autonomie van docenten worden vergroot en sociale steun worden ‘georganiseerd’. Een voorbeeld hiervan kwam uit de recent gehouden regionale conferenties ‘Van werkdruk naar werkplezier’. Daarin kwam naar voren dat het werken in zelfsturende teams de autonomie vergroot en werkstress verlaagd. Daarbij moet worden bepaald hoeveel verantwoordelijkheid en zeggenschap bij de teams wordt gelegd. Deze gezamenlijke inspraak en het horen van elkaars argumenten, versterkt tevens de sociale banden. Werknemers zijn eerder bereid voor elkaar in te springen. Ook werd aangegeven dat sociale steun kan worden bevorderd door het aantrekken of inzetten van een coach voor werknemers die stress signalen afgeven en het opknappen/opfrissen van de lerarenkamer, zodat de ruimte een uitnodigende ontmoetingsplaats voor docenten wordt.

Naast vergroten van sociale steun en autonomie en regelmogelijkheden zijn er meer verbetermogelijkheden. http://www.arbovo.nl/assets/lightbox/Beleid gericht op het voorkomen van stress richt zich in ieder geval op het beperken van de ervaren werkdruk. Maatregelen daarbij focussen zich idealiter op de organisatie van het werk en op de werknemers die het werk uitvoeren. Want, de mate waarin werkdruk ervaren wordt is afhankelijk van de persoon (competenties etc.), de manier waarop het werk georganiseerd is (kwaliteit van de arbeid) of een combinatie van beide. Ook maakt het voor de aanpak verschil of werkdruk samenhangt met de hoeveelheid werk (piekbelasting, achterstanden in het werk), de complexiteit van het werk of met de kwaliteit van de onderlinge verhoudingen.

• Download rechtsboven Sociaaleconomische trends, tweede kwartaal 2009 en/of het proefschrift proefschrift van Van Daalen. Social support, does it make a difference? Examining the relationship between social support, work-family conflict and well-being.
• Lees hier het praktijkverhaal 'CVO Groep positief over inzet werkdrukcoaching'.
• Lees hier meer over de oorzaken van stress.
• Lees hier meer over het voorkomen en beperken van stress.