Gebruik van radioactieve bronnen in scholen

Vlak voor de zomervakantie heeft de Arbeidsinspectie een factsheet gepubliceerd over het gebruik van radioactieve bronnen in scholen. Deze bronnen worden voornamelijk gebruikt voor demonstraties in het natuurkundeonderwijs en voor experimenten tijdens het ioniserende-stralenpracticum in de bovenbouw van HAVO en VWO. Maar daarnaast zijn er in scholen – vaak zonder dat zij zich hiervan bewust zijn – nog andere radioactieve bronnen aanwezig.

Ioniserende of radioactieve straling
Voor blootstelling aan ioniserende straling bestaat geen veilige ondergrens. Bij alle ioniserende straling die iemand ontvangt is er een kans dat de cellen van het lichaam beschadigd raken. Na tien tot dertig jaar kan de schade aan de cellen zich openbaren in de vorm van kanker. Het is daarom van groot belang om ieder contact met ioniserende straling te voorkomen of, als dat niet mogelijk is, zoveel mogelijk te beperken.

Gebruik van de bronnen in de scholen
De hoeveelheid bronnen die de scholen hebben, varieert per school; soms zijn er alleen Thoriumhoudende gloeikousjes aanwezig, terwijl andere scholen meer dan tien verschillende bronnen in hun bezit hebben. De meeste scholen gebruiken ze alleen voor demonstraties in het onderwijs en/of hebben bronnen (zoals gasontladingsbuizen) in school tentoongesteld. De volgende radioactieve bronnen zijn door de Arbeidsinspectie meer of minder frequent aangetroffen: Wilsonvaten met Radium-226, brandmelders, horloges met lichtgevende wijzers, aardewerk en diverse radioactieve ertsen en gesteenten.

Overtredingen
De Arbeidsinspectie heeft de laatste jaren in verschillende projecten op scholen voor voortgezet onderwijs de naleving van de Kernenergiewet (KEW) geïnspecteerd. Tussen maart en oktober 2009 zijn 59 scholen geïnspecteerd die in het bezit waren van één of meer radioactieve bronnen.
Een overzicht van de meest frequent geconstateerde overtredingen:

• vergunning niet in orde of niet aanwezig (35%)
• stralingsdeskundigheid of verantwoordelijkheid voor bronnen ontbreekt (18%)
• KEW-beheersysteem ontbreekt of schiet tekort (13%)
• waarschuwingssignalering niet in orde (12%)
• opslag van bronnen niet in orde (11%)

ISP en KEW
Veel scholen hebben naar aanleiding van eerdere inspecties en de publicaties nadien, gekozen voor het afvoeren van de radioactieve bronnen in plaats van het beheer en gebruik ervan te verbeteren. Hoewel een toenemend aantal scholen het practicum met radioactieve stoffen uitbesteedt aan het Ioniserende StralenPracticum (ISP) van de Universiteit Utrecht, blijft men vaak nog wel in het bezit van radioactieve bronnen voor demonstraties en tentoonstellingen. Hiervoor blijft de Kernenergiewet (KEW) van toepassing. Het feit dat het ISP (jaarlijks) op een school komt met haar practicum en daar ook een ‘controle’ uitvoert op de stralingsbronnen van de school zelf, is geen garantie dat de overige KEW-verplichtingen, zoals het opbergen van de bronnen in een veilige bergplaats, door die school goed worden nageleefd. Er zijn scholen met radioactieve bronnen die hier ten onrechte geen KEW-vergunning voor hebben. Het gevaar hiervan is dat de bronnen op een ondeskundige manier worden gebruikt waardoor docenten en scholieren ongemerkt blootgesteld kunnen worden aan ioniserende straling. Wij adviseren scholen om alle radioactieve bronnen uit de school te verwijderen.

De Arbeidsinspectie heeft twee brochures gemaakt over werken met radioactieve bronnen. Deze brochures bevatten veel informatie met uitleg over ioniserende straling, het wettelijk kader en maatregelen die u kunt nemen. U kunt de brochures downloaden via “Downloads”.