Impressie regionale conferentie ‘Van werkdruk naar werkplezier’

“Jullie weten vaak niet dat werken in het voortgezet onderwijs zó ontzettend geweldig is.” Dat is in ieder geval wat cabaretier en dagvoorzitter Joop Vos het publiek van de conferentie ‘Van werkdruk naar werkplezier’ op een ludieke manier toezingt. De binnenkomer van Joop Vos maakt dat het ijs meteen gebroken is bij de docenten, mr-leden, schoolleiders, bestuurders en P&O-adviseurs die zijn afgekomen op de regionale conferentie voor het voortgezet onderwijs in Eindhoven. De conferentie is de tweede in een reeks van zes door Arbo-VO georganiseerde bijeenkomsten die bedoeld zijn om scholen te helpen bij de aanpak van werkdruk in hun organisatie.

Loyalis-consultant Louis Thijssen gaat in op de manier waarop wij traditioneel kijken naar werkdruk en neemt ons deze middag mee op zijn reis langs het thema werkdruk in het voortgezet onderwijs. Geen nieuw thema, zo blijkt al snel. De afgelopen decennia is er al veel onderzoek gedaan naar werkdruk versus werkplezier en wat daarbij steeds naar voren komt, is dat er geen objectieve definitie te geven is voor wat werkdruk nu precies is. Evenmin is er een kant-en-klaar recept voor het voorkómen van werkdruk en werkstress. “En dat maakt het lastig,” vindt Thijssen. “Van werken word je moe. Een open deur waar niks mis mee is. De vraag is nu juist waardóór werkdruk ontstaat.” In het VO dragen factoren als piekbelasting, invaluren, omvang van klassen en de aard en het aantal vergaderingen daar zeker aan bij. Thijssen: “Maar uiteindelijk blijft het ervaren van werkdruk subjectief. Wat we veel zien, is dat vooral de aard van het beestje en het ontbreken van steun uit de omgeving heel bepalend zijn voor het ontstaan van stress en disbalans.”

Stroeve arbeidsverhoudingen
Om het fenomeen werkdruk in beeld te brengen, zijn er tal van meetinstrumenten, cijfers en analyses ontwikkeld waar je pas echt iets aan hebt als je er serieus zelf mee aan de slag gaat en de koe bij de hoorns durft te vatten, stelt Thijssen. “Werkdrukbeleving komt voort uit taaie knelpunten, langlopende kwesties, ergernissen … Veel van deze problemen blijken hun oorsprong te hebben in stroeve horizontale en verticale arbeidsverhoudingen op school,” zo verwijst Thijssen naar een onderzoek van Jeroen Koppens. Om echt iets aan dit probleem te doen, is dialoog het toverwoord. “In de ideale organisatie is het zaak dat je dezelfde onderwijskundige visie deelt. Dat staat voorop. Daarnaast moeten werknemers het gevoel krijgen dat ze serieus genomen worden en dat er echt naar hen geluisterd wordt. Pas wanneer je iemand aanspreekt op zijn kwaliteiten, zijn authenticiteit en zijn betrokkenheid, ontstaan goede ontwikkelingen die het werkplezier verhogen en werkstress verminderen.”

Persoonlijke beleving
Dat het werkplezier af en toe ver te zoeken is op de gemiddelde school voor voortgezet onderwijs, blijkt ook uit de reacties die uit de zaal komen. Aan de hand van enkele stellingen daagt Joop Vos zijn toehoorders uit om voor de dag te komen met hun ervaringen van alledag. Hoe pak jij zaken aan op jouw school? Werkt die aanpak? Of net helemaal niet?

Ervaringen delen
Werkdruk bestaat wel degelijk in het voortgezet onderwijs. Daarvan is Guy Schreurs, voorzitter van de MR en docent Nederlands aan het Herlecollege voor VMBO in Heerlen, na de conferentie nog meer overtuigd. “Als je de verhalen van de collega’s uit het vak hoort, dan besef je dat er nog een lange weg te gaan is, willen we er echt iets aan doen om de werkdruk te verlagen. Deze middag is het startpunt geweest van een veel langer proces. Het zou fijn zijn als hierop een vervolg zou komen waarin we regelmatig met elkaar kunnen evalueren hoe we het beter of anders kunnen doen.” Groot pluspunt van de conferentie vindt Schreurs om ervaringen met anderen te kunnen delen. “Schoolleiders, docenten, bestuurders. Iedereen is wel aan het woord geweest. Dat was zeker ook een verdienste van de dagvoorzitter die erin slaagde om iedereen op een luchtige manier bij de discussie te betrekken. Het leverde reacties op van collega’s die anders misschien niet zo snel het woord zouden nemen, maar die even goed een waardevol verhaal hebben. Veel zaken vond ik erg herkenbaar, sommige dingen waren nieuw voor me. Dat samen maakte dat ik het als een prettige middag heb ervaren.”

Inspirerende bijeenkomst
Ook Josette Linssen, directeur van het Heerbeeck College in Best, spreekt over een ‘inspirerende bijeenkomst’. Een middag die alles wat je in je achterhoofd wel weet, nog eens voor je op een rijtje zet. Op deze manier vat Josette Linssen de conferentie ‘Van werkdruk naar werkplezier’ met enkele woorden samen. Als directeur van een scholengemeenschap voor VWO, HAVO en VMBO-T heeft zij op haar school ook regelmatig te maken met het fenomeen werkdruk. “Je weet in je achterhoofd wel dat het ervaren van werkdruk een complex probleem is, maar in de dagelijkse praktijk zoek je toch vaak maar voor een onderdeeltje een oplossing. Het verhaal dat Louis Thijssen vanmiddag hier hield, brengt weer eens het totaalplaatje in beeld. Door het bijwonen van deze bijeenkomst word je geïnspireerd om systematischer en gestructureerder aan werkdruk te gaan werken en ga je ook weer wat alerter reageren op signalen die mogelijk op werkdruk of vermindering van werkplezier kunnen wijzen.” Op haar eigen school wil Linssen in een bredere context dan ook nog zeker over deze middag napraten. “Ik denk er zelfs over om de spreker eens uit te nodigen op onze school. Zijn verhaal was heel concreet en volledig en heeft me weer bewust gemaakt van het brede scala aan factoren die een rol spelen bij het ervaren van werkdruk.”

• Presentatie Jo Simons, projectleider Arbo-VO (pdf-bestand zie 'Downloads')
  Jo Simons ging in op een aantal actuele ontwikkelingen in het onderwijs en presenteerden de resultaten van de VO-raad over het trekkingsrecht.
• Presentatie Louis Thijssen, consultant Loyalis Kennis en Consult (pdf-bestand zie 'Downloads') Louis Thijssen lichtte verschillende instrumenten om werkdruk in het voortgezet onderwijs te meten toe. Om echt iets aan werkdruk te doen, is dialoog echter het toverwoord.
• Een handig hulpmiddel voor het aangaan van een gesprek is de gesprekshandleiding ‘Samen in gesprek over plezier in het werk’. Download dit pdf bestand rechtsboven.
• Arbo-VO is een project gestart om werkdruk in het voortgezet onderwijs te verminderen. Denkt u mee? Heeft u reacties, opmerkingen, ideeën om werkdruk om te zetten in werkplezier? Lees verder >>
• Arbo-VO organiseert de regionale conferenties ‘Van werkdruk naar werkplezier” in opdracht van de sociale partners, voortvloeiend uit de afspraken in de cao VO. In september 2009 vinden er nog twee conferenties plaats. Lees verder >>
• Dat werkdruk is te beïnvloeden blijkt ook uit het praktjkverhaal van SG Enkhuizen. De winnaar van 'Kroon op het Werkprijs 2009' was op de regionale bijeenkomst in Amsterdam uitgenodigd om hun aanpak toe te lichten.
• Op de conferentie die in Zwolle plaats vond, gaf onder andere Gerda van de Wal van CSG Dingstede een toelichting op hun aanpak van werkdruk. Meer informatie hierover lees je inhet praktijkverhaal 'Arbo- en verzuimplan met draagvlak'.